Rozwojowi reformacji sprzyjało położenie polityczne Śląska w pierwszej połowie XVI w. Cały Śląsk znajdował się od dwóch wieków pod zwierzchnictwem królów czeskich, zaś w latach 1526-1742 r. pod rządami władców habsburskich . Po 1742 roku Dolny Śląsk znalazł się w obrębie królestwa pruskiego (wyjątek stanowiły księstwa: cieszyńskie, opawskie i kaniowskie, które to znalazły się w rękach Austrii). Królowie i cesarze sprawowali na Śląsku władzę zwierzchnią, lecz faktyczna rola władcy w poszczególnych częściach przypadła książętom ( m.in. Habsburgom). Śląsk nie stanowił, bowiem pod względem politycznym jedności, lecz rozpadał się na szereg niezależnych od siebie jednostek terytorialnych, księstw, hrabstw i wolnych państw stanowych, których właścicielami byli królowie, książęta i biskupi.
Sycowscy ewangelicy należeli do dwóch gmin: większej, której pastor pełnił funkcję superintendenta, niemieckojęzycznej z kościołem św. Piotra i Pawła oraz mniejszej, prowadzonej przez pastora zwanego polskim z kościołem św. Michała. Ponadto luteranom służyło jeszcze 13 innych, zlokalizowanych w okolicznych wsiach. W 1591 r. księstwo nabył burgrabia Abraham von Dohna - katolik. Rok później zapewnił protestantom wolność wyznania, co potwierdził stosownym dokumentem słowami: "po wieczne czasy konfesja i nauka augsburska w tym moim sycowskim wolnym państwie stanowym w kościołach na wsi i w mieście może być głoszona" .
W kolejnym dokumencie, tym razem w 1609 r. potwierdził wolność wyznania. Nie przeszkodziło mu to jednak skorzystać ze średniowiecznej proweniencji (nadal na Śląsku respektowanego) praw patronatu i przekazać w 1601 r. kościół św. Piotra i Pawła katolikom. Jego syn Karl Hannibal von Dohna, późniejszy prezydent kamery królewskiej we Wrocławiu w 1615 potwierdził przywileje nadane przez ojca. Jednocześnie wbrew prawu które ustanowił, był jednym z dowódców wojsk Albrechta von Wallensteina, walczących z protestantami na Śląsku. W 1628 r. wykorzystując wprowadzoną przez pokój augsburski zasadę "cuius regio eius religio" (łac. czyj kraj, tego religia ), nakazał we wszystkich kościołach, za wyjątkiem św. Michała, przywrócić katolicyzm. W rewanżu pięć lat później (już po śmierci Karla Hannibala von Dohna i zajęciu Sycowa przez wojska saskie) stany wolnego państwa sycowskiego odebrały katolikom wszystkie kościoły, a księży wypędzono. Z kolei Maximilian Ernst von Dohna, najstarszy syn Karla korzystając z okazji jaką stworzył pożar kościoła św. Michała, 17 czerwca 1637 r. zakazał ewangelikom odprawiania nabożeństw w Sycowie.
Dopiero po 1711 r. wraz z wymarciem katolickiej linii von Dohnów nastąpiły lepsze czasy dla sycowskich ewangelików. Na znaczącą poprawę, musieli jednak czekać aż do 1734 roku, kiedy to książę kurlandzki Ernst Johann Biron von Curland zakupił sycowskie państwo stanowe.
W dniu 5 września 1735 r. książę Biron uzyskał od cesarza Karola VI zgodę na publiczne odprawianie nabożeństw w kaplicy swojego zamku. Na życzenie księcia J.G. Prätorius doprowadził do adaptacji dawnej wozowni zamkowej na kaplicę (22 m na 9 m, wys. 13,5 m). Wybudowano wówczas emporę obiegającą wnętrze kaplicy oraz dodatkowe dwie po obu stronach (jedna nad drugą) . Chór, do którego prowadziło osobne przejście z zamku, zarezerwowany był dla gospodarzy. Poświęcenie kaplicy, wraz z nadaniem wezwania Św. Jana nastąpiło 04.11.1736 r. Pierwszym pastorem parafii został J.G. Labnitz, (1736-1738). Nabożeństwa niedzielne w kaplicy odprawiano w dwóch językach: -niemieckim i polskim .
|
| Zamek z ewangelicką kaplicą zamkową pw. Św.Jana , według rysunku F.B.Wernera |
Kronikarz Joseph Franzkowski w swoim dziele pisał :
"Sprawa ukształtowała się inaczej, gdy możny i wpływowy rosyjski premier hrabia Ernst Johann von Biron, który sam był wyznania ewangelickiego, kupił w 1734 roku wolne państwo stanowe Wartenberg. Protestanckie stany i poddani uniesieni radosnymi nadziejami i niecierpliwymi oczekiwaniami chwalili zmianę rządu jako początek lepszego, szczęśliwszego czasu i uważali nowego pana stanowego za wybawcę, który przyniesie im upragniona wolność ruchów religijnych. Nie omylili się. Biron ponosząc znaczne ofiary osobiste stosunkowo szybko uzyskał cesarskie zezwolenie na wybudowanie kaplicy zamkowej. Już trzeciego września 1735 roku cesarz pisał do swojego urzędu na Śląsku:
"Carl, miły stronniku. Przeto my ze szczególnej, najwyższej łaski zezwoliliśmy Ernestowi Johannowi hrabiemu Biron na jego najuniżeńszą prośbę, zważywszy na jego znaczne zasługi dla nas i naszego domu, w kupionym przez niego wolnym państwie stanowym Wartenberg, wybudować w zamku kaplicę do wolnego praktykowania religii w sposób, który określa tymczasem wydane i w kopi przedłożone zezwolenie naszej królewskiej kancelarii dworskiej, przyjmijcie je do wiadomości a w końcu i po to, żeby zgodnie z naszym najłaskawszym poleceniem, zwracając dokładną i pilną uwagę nie tylko na nam jako najwyższemu władcy należne prawa i tym samym nie dopuścić do powstania szkód lub strat ale także z drugiej strony skutecznie chronić hrabiego Birona, jego spadkobierców i potomków aby mogli w spokoju i bezpieczeństwie cieszyć się nadanym z najwyższej cesarskiej łaski przywilejem a także nie pozwolić, żeby tak ze strony świeckich jak i duchownych cokolwiek zostało przedsięwzięte przeciwko temu przywilejowi." "Cesarskie zezwolenie na wybudowanie luterańskiej kaplicy zamkowej zawiera następujące postanowienia:
1. Panu stanowemu i jego rodzinie a także służbie zezwala się po wszeczasy praktykować religie augsburgska w wybudowanej na jego koszt kaplicy.
2. Szlachcie wolnego państwa stanowego zezwala się na uczestniczenie we mszy i przyjmowanie sakramentów w tej kaplicy.
3. Ten sam przywilej przysługuje ewangelickim mieszkańcom miasta oraz jego przedmieść.
4. Ewangelickiemu duchownemu zezwala się na wykonywanie wszelkich kościelnych czynności w mieście oraz jego przedmieściach, ale katolicki proboszcz nie może ponieść przez to uszczerbku na należnych mu opłatach, pastor może także odwiedzać protestanckich chorych na ich życzenie. Pastora mianuje pan stanowy a urzędy cesarskie zatwierdzają to powołanie, urząd parafialny podlega konsystorzowi w Brzegu.
5. Mieszkającym poza miastem oraz jego przedmieściami zabrania się odwiedzania kaplicy a pastorowi nie zezwala się na wykonywanie u nich jakichkolwiek czynności kościelnych.
6. Dla Ewangelików miasta i jego przedmieść zezwala się założyć poza granicami miasta cmentarz.
7. Dzieci mogą zbierać się w kaplicy na naukę religii.
8. Zezwala się na założenie w mieście protestanckiej szkoły, nie zezwala się zabierać protestanckich dzieci na pogrzeby.
9. Oczekuje się, że ten przywilej nie zostanie w żaden sposób nadużyty w celu uciskania katolików albo utrudniania im życia.
W 2008 roku podczas „przeszukiwania” aukcji antykwarycznych i numizmatycznych, natrafiłem na medal wybity właśnie z okazji budowy kaplicy luterańskiej w Sycowie. Nie wiadomo ile sztuk tego medalu dotrwało do dnia dzisiejszego i w jakiej liczbie został wybity. Egzemplarz pokazany na zdjęciu został sprzedany na aukcji Warszawskiego Centrum Numizmatycznego w 2005 r. za sumę 792 zł . W grudniu 2009 roku na jednej z aukcji numizmatycznych medal pojawił się ponownie. Czy to ten sam egzemplarz ?... nie. Analiza porównawcza ze zdjęć ujawniła, że medale są w różnym stanie zachowania, a także różna jest ich waga ( 9.09 g i 9,34 g ). Pozostaje więc mieć nadzieję, że z upływem czasu odnajdą się kolejne.
 |
| Srebrny medal pamiątkowy : wybity z okazji ufundowania i budowy pierwszej kaplicy ewangelickiej w Sycowie przez hrabiego Ernesta Johanna Birona- medal autorstwa Jana Kittla z 1736 r. Na awersie : Wiara klęcząca przed ołtarzem, z rozłożoną Ewangelią, ołtarz z literą B (od Bironów) powyżej litera W (od Wartenberg). Rewers: Alegoria tematu : “Stado owiec ręką boską napojone” .Średnica medalu wynosi 31 mm, a waga -9,09 g. |
„DIES QVEM FECIT DOMINUS” - „Oto dzień który Pan uczynił” - Psalm 118,24
„OB SACRA EVANGEL: WARTENBERGAE INSTAURATA” - „Dla świętej ewangelii : Sycowa odnowienie”
„ESURENTES IMPLEVIT BONIS” - „Bóg głodnych obdarzył dobrami”. - Ewangelia Św.Łukasza 1,53
AETERNAE DEI CAESARIS BIRONII MEMORIAE” – „Bogu, Cesarzowi, Bironowi na wieczną pamiątkę”
1736. D. 4. NOV - „1736 rok , dzień 4 listopada”
Literatura:
Joseph Frankowski , Geschichte der freien Standesherrschaft der Stadt und des landrätlichen Kreises Groß Wartenberg, Groß Wartenberg 1912.
www.luteranie.pl
www.wcn.pl
Tłumaczenie z języka niemieckiego : Jacek Majewski , Oberhausen 2009
| © www.gross-wartenberg-sycow.pl |